كلّى جهان ، امّا ايمان و آرمانهاى غير مذهبى نوعى « بريدگى » از جهان و ساختن جهانى خيالى براى خود است كه به هيچ وجه از جهان بيرون حمايت نمىشود . ايمان مذهبى تنها يك سلسله تكاليف براى انسان على رغم تمايلات طبيعى تعيين نمىكند ، بلكه قيافهء جهان را در نظر انسان تغيير مىدهد ، عناصرى علاوه بر عناصر محسوس ، در ساختمان جهان ارائه مىدهد ، جهان خشك و سرد مكانيكى و مادّى را به جهانى جاندار و ذى شعور و آگاه تبديل مىكند . ايمان مذهبى تلقّى انسان را نسبت به جهان و خلقت دگرگون مىسازد . « ويليام جيمز » فيلسوف و روان‌شناس امريكايى اوايل قرن بيستم مىگويد : « دنيايى كه يك فكر مذهبى به ما عرضه مىكند نه تنها همان دنياى مادّى است كه قيافهء آن عوض شده باشد بلكه در ساختمان آن عالم چيزهاى بيشترى است از آنچه يك نفر مادّى مىتواند داشته باشد . » ( 1 ) گذشته از همهء اينها گرايش به سوى حقايق و واقعيّاتى مقدّس و قابل پرستش ، در سرشت فرد فرد بشر هست . انسان كانون يك سلسله تمايلات و استعدادهاى غير مادّى بالقوّه است كه آمادهء پرورش است . تمايلات انسان منحصر به تمايلات مادّى نيست و گرايشهاى معنوى صرفا تلقينى و اكتسابى نيست . اين حقيقتى است كه علم آن را تأييد مىكند . « ويليام جيمز » مىگويد : « هر قدر انگيزه و محرّك ميلهاى ما از اين عالم سرچشمه گرفته باشد ، غالب ميلها و آرزوهاى ما از عالم ماوراى طبيعت سرچشمه گرفته ، چرا كه غالب آنها با حسابهاى مادّى جور در نمىآيد . » ( 2 ) اين ميلها چون وجود دارد بايد پرورش يابد و اگر درست پرورش نيابد و مورد بهره‌بردارى صحيح واقع نشود در يك مسير انحرافى واقع مىشود و زيانهاى غير قابل تصوّرى به بار مىآورد ، همچنانكه بت‌پرستيها ، انسان‌پرستيها ، طبيعت‌پرستيها و هزاران پرستشهاى ديگر معلول همين جريان است . « اريك فروم » مىگويد :

--> ( 1 ) و 2 . دين و روان .